ADHD, PDD-NOS, of… hooggevoelig, intuïtief “nieuwetijdskind”?

Inleiding

Het lijkt er op, dat de laatste tijd steeds meer kinderen de diagnose ADHD, PDDNOS of een aanverwante stoornis krijgen.

In mijn praktijk kom ik kinderen tegen met problemen die hier veel op lijken, maar toch niet één van deze stoornissen hebben.

Deze kinderen zijn hoogsensitief, intuïtief en ervaren de wereld anders dan anderen.

Ze worden wel kinderen van deze tijd genoemd,  of…. nieuwetijdskinderen,.
Een term die aanvankelijk vooral werd gebruikt in New Age kringen, maar die steeds meer algemene bekendheid krijgt.

Wie/wat zijn nieuwetijdskinderen?

Nieuwetijdskinderen  zijn anders dan andere kinderen.
Vaak hebben ze bijzondere gaven. Dat kan heel mooi zijn, maar juist daardoor kan het ook voorkomen dat ze niet zo goed functioneren in deze wereld. Als ze niet goed begrepen worden of niet goed worden begeleid, kunnen ze gemakkelijk uit balans raken en als probleemkinderen worden ervaren.

Ze kunnen dan heel erg druk worden (lijkt op ADHD) of heel erg teruggetrokken in zichzelf(kan lijken op autisme, PDDNOS, Asperger)

Overigens niet alleen kinderen, maar ook jong volwassenen en volwassenen (hen noemen we oudere nieuwetijdskinderen) kampen soms met dezelfde problematiek.
Sommigen zijn zo ver uit balans geraakt, dat ze in aanraking zijn gekomen met alcohol, drugs of kleine criminaliteit.

Voorbeelden Anita en Bauke

ADHD, PDD-NOS en aanverwante stoornissen

Doordat nieuwetijdskinderen nogal wat overeenkomsten vertonen met ADHD en PDDNOS-kinderen, kan bij diagnose verwarring ontstaan.
ADHD en PDDNOS worden gezien als psychische stoornissen en bij de behandeling hiervan wordt dan ook vaak, naast gedragstherapie en andere vormen van begeleiding, medicatie aangeraden.
Hooggevoeligheid, hoofdkenmerk van nieuwetijdskinderen, is echter een geaardheid, een eigenschap, die in principe geen medicatie nodig heeft.
Bijzondere aandacht en begeleiding en eventueel verschillende vormen van therapie kunnen wel heel belangrijk zijn.

Er zijn steeds meer ouders die twijfelen aan de diagnoses ADHD, PDDNOS, Autisme etc. bij hun kinderen, of liever geen medicatie geven.

In dit stukje wil ik bijdragen aan meer duidelijkheid, door een aantal belangrijke kenmerken te geven, geïllustreerd door voorbeelden. Het meeste hiervan komen uit mijn eigen praktijk, sommige uit literatuur over Nieuwetijdskinderen.

Typische kenmerken waaraan je deze kinderen kunt herkennen zijn:

Hoogsensitiviteit (hooggevoeligheid)

Hoogsensitiviteit wel het meest karakteristieke. Zo’n 15 à 20 % van alle kinderen vertoont een vorm van hoogsensitiviteit.  Beter gezegd 15 à 20% van de mensheid, want het is een eigenschap en die raak je niet kwijt. Hooguit leer je er goed mee om te gaan.
Alhoewel hooggevoeligheid al door de eeuwen heen voorkomt, is het opvallend dat het zich juist in deze tijd heel duidelijk manifesteert.
Dit heeft onder andere te maken met de snel veranderende en chaotische wereld waarin we leven, die veel meer prikkels afgeeft dan vroeger. En hoogsensitieve mensen zijn héél prikkelgevoelig.
Hoogsensitieve kinderen beleven alles veel intenser en heftiger dan andere kinderen. Hierdoor kunnen ze gemakkelijk uit balans raken en heel heftig reageren.
Omdat hooggevoeligheid een erfelijke eigenschap is, vinden we vaak bij hooggevoelige kinderen, ook hooggevoelige ouders of grootouders. Bij de wijze van werken zoals ik die toepas, kan dat heel bruikbaar zijn.
Voorbeeld Annelies

Snelle overprikkeling

Ze worden snel overprikkeld door bijvoorbeeld drukte, lawaai, hard geluid, fel licht, televisie, straling van mobiele telefoons, bepaalde voedingsstoffen, warmte en kou, onplezierig zittende kleding, viezigheid.

Verassingen of onvoorspelbare gebeurtenissen kunnen hen ook sterk uit evenwicht brengen,  evenals onrust, stress, prestatiedruk en emoties…. of deze nu negatief zijn of positief!

Allemaal redenen, waardoor zij heel druk kunnen worden, of zich juist in zichzelf gekeerd.

Intuïtie

Een ander, of misschien beter gezegd, met hoogsensitiviteit verweven kenmerk van deze kinderen, is dat ze sterk leven vanuit hun intuïtie, hun innerlijk weten.
Het is natuurlijk waar dat elk kind de wereld vanuit zijn intuïtie beleeft, maar meestal wordt dit na zijn 6e of  7e levensjaar minder. Tegen die tijd gaan ze verstandelijker, logischer denken.
Nieuwetijdskinderen behouden deze wijze van de wereld ervaren of in ieder geval in sterke mate.

Beelddenken

Belangrijke eigenschap hierbij is dat ze niet of nauwelijks in taal denken, maar vooral in beelden. In totaalbeelden kun je wel zeggen, omdat ze hierbij tevens gebruik maken van andere zintuiglijke ervaringen als geuren, geluiden, smaken en ook emoties en een innerlijk weten.

Zo krijgen ze bij een woord dus geen woordbeeld, maar beelden die bij dit woord horen.
Vraag  je zo’n kind het woord kat op te schrijven, dan kunnen allerlei beelden die voor hem met het begrip kat te maken hebben naar boven komen, behalve het woordbeeld. 
Zijn  verbeeldingskracht kan daar  zó mee op de loop gaan, dat hij in een heel eigen belevingswereld terecht komt. Alle beelden lopen door elkaar heen, want er is bij beelddenken geen sprake van tijd of structuur.

Foefje

Tijdloosheid 

Zo kan het beeld bij hem boven komen van de kat als kitten, vervolgens als de kat in de toekomst waarbij het beeld van het verlies van de kat  boven kan komen en hoe erg dat dan zou kunnen zijn en daarna weer terug naar het nu, waar het zo’n mooie lieve zachte grote speelkat is, die zo grappig mauwt en zo lekker ruikt en waar hij zo van kan genieten.

Dit beelddenken gaat vliegensvlug. Het is te vergelijken met een film, waarin 32 beelden per seconde elkaar opvolgen.
Bij taaldenken worden 2 tot 5 woorden per seconde verwerkt.

In hun hoofd is het dus altijd erg druk, wat op zich al spanning oplevert.

Bij sommige kinderen kan dit leiden tot heel gehaast praten of zelfs tot stotteren, omdat hun beeldtaal al ver vooruit is bij hun spreektaal.

Ze kunnen ook zó enorm van de hak op de tak springen als ze je een verhaal vertellen, dat je er geen touw aan vast kunt knopen.
Door deze manier van informatieverwerking kunnen de kinderen ongeconcentreerd of ongeïnteresseerd, dromerig, of in zichzelf gekeerd overkomen.

Een onderwijzer(es) kan het gevoel krijgen moeilijk contact met het kind te kunnen leggen.

Voorbeeld John

Ze zijn echter wel degelijk geconcentreerd en geïnteresseerd, alleen op andere wijze. In de praktijk kan het weleens lastig zijn, vooral als je dit niet weet.

Dit kan zelfs leiden tot onderzoeken in de richting van autisme.
Overigens is het heel goed mogelijk voor hen hun aandacht goed bij zaken te houden, als ze ergens heel erg in geïnteresseerd zijn. Dan zien ze alles, horen alles, onthouden alles…bovendien geloof ik dat ze toch wel veel oppikken als je hen iets vertelt, ook al lijkt het niet zo. Tot je verbazing kunnen ze na een tijdje terug komen op iets wat je verteld hebt, waarvan je ervan overtuigd was dat ze het niet geluisterd hadden. 

Verbeeldingskracht.

Door hun grote verbeeldingskracht kunnen ze zó volledig opgaan in hun innerlijke wereld, dat die voor hen minstens zo reëel is als hun buitenwereld. Carla Muijsert vertelt in haar boek over nieuwetijdskinderen over Carola. Dit meisje kan zo in haar eigen wereld verdiept zijn, dat wanneer haar moeder haar vraagt even iets te pakken, zij dit wel in gedachten doet, maar niet in het echt.
Als haar moeder het haar dan nog een keer vraagt, is ze heel verbaasd, omdat ze ervan overtuigd is, dat ze het allang heeft gedaan.
Voorbeeld Bauke

Paranormale begaafdheid

Zo zegt een klein jongetje van 2 1/2 tegen zijn moeder: kijk, mamma, opa staat naast je. De moeder ziet niets, maar hij beschrijft opa tot in detail, terwijl deze al een tijdje vóór zijn geboorte is overleden en hij nog nooit een foto van opa heeft gezien.
Voorbeeld Dinian
Door haar eigen instelling is het voor de moeder niet zo moeilijk haar zoontje te begrijpen.
Moeilijker wordt het voor kinderen die in een omgeving leven, waarin deze ervaringen niet serieus worden genomen.
Ze worden dan meestal afgedaan met het hebben van een te grote fantasie.
Natuurlijk heeft bijna elk kind een grote mate van fantasie en het kan best goed zijn dat dat, wat het kind ervaart,  fantasie ís.
Hoe dan ook is het belangrijk hun ervaringen serieus te nemen.
Als het geen fantasie blijkt te zijn, zullen ze je na verloop van tijd niets meer vertellen met het gevaar dat ze angsten gaan ontwikkelen.
Ze zijn nog niet in staat om hun eigen gaven goed te begrijpen en weten dan niet hoe ze hier mee om moeten gaan.
Iemand vertelde mij over een jongetje dat geesten ziet.
Zijn zwaar gelovige moeder was erg geschrokken toen hij het haar vertelde, en zei tegen hem dat dit het werk van de duivel is…
Het arme jongetje voelt zich nu natuurlijk een enorme slechterik en is doodsbang geworden voor deze ervaringen.

Eenheidsgevoel.

Nieuwetijdskinderen zijn zich sterk bewust van een eenheidsgevoel. Ze voelen zich één met hun omgeving. Ze ervaren dat alles zijn oorsprong vindt in dezelfde bron, dat alles energie is en dat alles en iedereen recht heeft van bestaan. Meer dan dat, dat alles in de kern gelijkwaardig is. Ze hebben een hele sterke binding met alles wat leeft en groeit en voelen veel respect hiervoor.
Ze verwachten dit van hun omgeving ook en kunnen heel boos worden als niet aan deze verwachtingen wordt voldaan.
Ze bezitten een enorm rechtvaardigheidsgevoel en kunnen heftig reageren als dit wordt aangetast. Bedrog, liegen en oneerlijkheid is voor hen uit den boze en ze voelen haarfijn aan of je de waarheid spreekt of niet.
Ze zijn daarin erg open, dus dat kan wel eens confronterend zijn.
Over het algemeen zijn ze ook heel milieubewust.
Vaak zijn ze vegetariër, omdat ze geen dieren willen laten doden.

Invoelend, meevoelend en sociaalvoelend

Door dit eenheidsgevoel kunnen ze zichzelf gemakkelijk verplaatsen in een ander. Ze zijn mede hierdoor vaak heel invoelend, meevoelend en sociaalvoelend. Ze hebben een goed ontwikkeld oog voor de behoeften van anderen.
Ze zijn zelfs nogal eens geneigd om de verantwoordelijkheid van iemand anders op eigen schouders te nemen, vaak ten koste van zichzelf. 
Voorbeeld Mickey
Hun invoelingsvermogen kan héél ver gaan: ze kunnen zó ver openstaan voor anderen, dat ze emoties, fysieke pijnen, vermoeidheid of stress zomaar van hen kunnen overnemen. Ze beseffen dat niet op zo’n moment.
Voorbeeld Cindy
Overigens kunnen ze ze niet alleen overnemen, maar ook herstéllen van iets op hetzelfde moment dat de desbetreffende persoon zelf herstelt. En dit alles zonder het zelf te beseffen.
Voorbeeld Lieneke

Aanvoelen

Naast dit invoelen en overnemen van gevoelens, zijn deze kinderen vaak feilloos in staat áán te voelen wat er in iemand anders omgaat.
Omdat ze nogal eens erg open zijn in hun reacties hierop, kan dit leiden tot gevoelige situaties.
Zo zegt een jongetje in de klas tegen de onderwijzer, die ‘s morgens na een heftige ruzie met zijn vrouw op school aankomt: wat naar mijnheer, dat u gaat scheiden.

Bagage

Het lijkt er sterk op dat deze kinderen worden geboren met een hele lading aan bagage. Ze worden niet voor niets oude zielen genoemd.
Op jonge leeftijd kunnen ze al heel serieus bezig zijn met levensvragen en kunnen dingen zeggen die je echt niet verwacht van een kind van die leeftijd. Ze hebben ook de gewoonte heel veel en diepzinnige vragen te stellen. 
Zo las ik in het boek van Carla Muijsert over nieuwetijdskinderen, een aantal opmerkingen van jonge kinderen, waarbij een meisje van 8 zegt: 'Van alle plaatsen die ik ken, is de aarde de enige waar boosheid en verdriet bestaan.
Of  een kind van 4 dat tegen haar moeder zegt: mamma, je bent goed zoals je bent. Je moet je eigen levenspad volgen.
Of een kind van 7: mamma, die mevrouw is zo vaak ziek omdat ze aandacht nodig heeft.
Uit eigen praktijk vond ik de opmerking van Dinian wel mooi, toen ze tegen haar moeder zei: Mam, ik heb mijn energie op… 

Een goede kennis van mij merkte hierover op: ik denk toch dat ze dit soort dingen van iemand gehoord moeten hebben. Dat kan best, maar dan is het toch opmerkelijk dat ze deze dingen er uit pikken. Iedereen heeft immers een filter en alleen dat wat je aan kunt of begrijpt, komt hierdoor heen. Andere dingen gaan langs je heen of je reproduceert ze op niet passende momenten. 

Eigen wijsheid, innerlijke wijsheid

Hun eigen, innerlijke wijsheid zorgt ervoor dat ze een hele onafhankelijke instelling hebben. Ze varen hun eigen koers, geloven in zichzelf en weten (onbewust) precies wat ze nodig hebben en wat ze hier op deze aarde komen doen. Hun gedrag stemmen ze af op hun innerlijke belevingswereld.

Veel van deze kinderen staan in contact met hun helder weten. Ze weten gewoon wat goed voor hen is, zonder dit direct te kunnen verklaren of er behoefte aan hebben het te verklaren 

Hekel aan regels en gezag

De hekel die ze hebben aan regels en gezag, heeft hier ongetwijfeld mee te maken. Overtuigingen en normen aanvaarden ze zo min mogelijk. Ze willen alleen die dingen leren die hen interesseren en bepalen hun eigen tempo. Eén van de redenen dat ze op school tegen problemen aan kunnen lopen..

Perfectionisme

Doordat ze zo diep in hun eigen belevingswereld kunnen verkeren, is het extra belangrijk voor deze kinderen dat ze zich in de buitenwereld goed staande kunnen houden.

Mede daardoor zijn ze vaak heel perfectionistisch. Er mag niets fout gaan.

Ze gaan dan ook nooit over één nacht ijs. Ze denken heel diep en lang na over alles en zijn heel behoedzaam in nieuwe situaties of omgevingen. Ze kijken eerst goed de kat uit de boom.
Hun perfectionisme heeft zeker goede kanten, maar kan, als ze té angstig zijn iets fout te doen, wél heel gemakkelijk leiden tot faalangst.

Kwetsbaar

Hun hooggevoeligheid maakt hen uiterst kwetsbaar. Het zijn net slakjes zonder huis.
Traumatische ervaringen kunnen bij  hen een heel diepe indruk maken. Ze kunnen hier, als ze ’s nachts alleen in bed liggen, urenlang enorm over liggen piekeren of hun ervaringen herbeleven. Hierdoor ontstaat dan een flink slaaptekort, dat indirect kan leiden tot concentratieproblemen.

Voorbeeld Wendy
Voorbeeld Devi

Huilbaby’s

Nieuwetijdskinderen zijn vaak huilbaby’s. Veel huilen kán duiden op fysieke klachten, maar schokkende gebeurtenissen voor of gedurende de zwangerschapsperiode of tijdens de geboorte zelf, kunnen ook veel invloed hebben. En hoe gevoeliger het kindje, des te sterker de invloed zal zijn.
Bovendien kunnen ook foetussen en pasgeborenen pijnen, emoties of traumatische ervaringen van hun moeder niet alleen aanvoelen, maar ze ook overnemen alsof het hun eigen ervaringen zijn.
Door de sterke binding met de moeder is hun probleem dan dubbel. Dit kan leiden tot een gevoel van machteloosheid, boosheid en frustratie en hun enige manier om het te uiten is huilen…en dat huilen kan zó heftig zijn, dat ze helemaal strak van de spanning staan.
Voorbeeld Isa

Bijzondere eigenschap van  hooggevoeligen is, dat ze snel uit evenwicht vallen door problemen. Aan de andere kant stelt diezelfde hooggevoeligheid  hen ook goed in staat zichzelf snel te helen, wanneer de oorzaak van het probleem gevonden is.
Geboren worden met bagage aan kennis

Nieuwetijdsbaby’s schijnen met een enorme bagage aan kennis en inzicht geboren te worden. Als je in de ogen van zo’n baby kijkt, zie je inderdaad dat het geen blanco boek is. Het kind is zich blijkbaar al bewust van heel veel dingen, maar kan dit niet verwoorden.
Zo vertelt Carla Muijsert in haar boek over nieuwetijdskinderen over een meisje van 9 jaar, dat aan haar moeder vraagt of die wist waarom ze als baby zoveel huilde. De moeder wist dit niet. Ze had van alles geprobeerd en gedaan om het haar zo fijn mogelijk te maken, maar niets hielp. Het antwoord van het meisje was heel verrassend: “het valt ook niet mee, hoor. Je ligt daar in die wieg en je weet al zoveel en zou zoveel willen zeggen en doen, en je kan helemaal niks!!!!
In hetzelfde boek vond ik een mooi voorbeeld van een jongetje, dat tijdens de zwangerschap precies aangevoeld had wat er in zijn moeder omging:
Toen hij  6 jaar oud was, zei hij tegen zijn moeder, terwijl hij naar haar trouwfoto keek: mamma, je kijkt op deze foto wel heel blij, maar je was die dag niet blij, hè? De moeder is stomverbaasd. Hij heeft gelijk, maar hoe kan hij dat weten? Als ze er verder met hem over praat zegt hij dat hij als baby goed kon voelen dat ze niet gelukkig was en dat hij zelfs als foetus al gevoeld had dat ze op dat moment  niet blij kon zijn met zijn komst. Later gelukkig wel…
Doordat baby’s nog een sterke binding hebben met de warme, fijne plek waar ze vandaan komen, kunnen ze een enorme eenzaamheid ervaren als ze hier op aarde alleen in hun bedje liggen. Ook dat kan leiden tot huilbuien.
Voorbeeld Patty

Probleemleerlingen

Op bepaalde gebieden zijn deze kinderen opvallend intelligent en slim en kunnen met praktische oplossingen komen aandragen, waar niemand anders nog aan had gedacht.
Op school echter komen ze vaak niet zo tot hun recht. Ze worden nogal eens ervaren als probleem leerlingen. Daar zijn verschillende oorzaken voor aan te geven.
Naast het feit dat ze vooral hun eigen interesses willen volgen en dingen die voor hen niet interessant zijn, links laten liggen, vormt hun concentratievermogen ook een probleem.

Concentratie

Deze kinderen merken alles op wat er in hun omgeving gebeurt. Ze zien alles, horen alles en voelen alles.
Hierdoor worden ze snel afgeleid en is het moeilijk voor hen is zich te concentreren op de dingen, waar ze mee bezig zijn.
Hun beelddenken vormt hierbij nog een extra probleem om hun aandacht goed bij de les te houden.

Dyslectie en dyscalculie

Vaak zijn ze dyslectisch en hebben last van dyscalculie.

Ronald Davis, een Amerikaanse ingenieur die tot zijn 38e dyslectisch was, ontdekte dat dyslexie meestal te maken heeft met beelddenken en desoriëntatie.
Desoriëntatie betekent de weg kwijt zijn. Het is een toestand van verbijstering, die zorgt voor een vervorming van de werkelijkheid.
deze ontstaat meestal door een te grote hoeveelheid prikkels.
Doordat ze in beelden denken en niet in taal, kost het hen veel moeite een woord te lezen of te schrijven.
De druk die zij dan voelen om dit toch te moeten doen, kan zorgen voor verwarring. Ze zien dan letters of getallen bewegen, verdwijnen of veranderen. Of letters en cijfers worden omgedraaid, ze slaan regels of woorden over en kunnen ze niet goed spellen.

Dyscalculie

Problemen met rekenen, komen door dezelfde oorzaak ook veel voor bij deze kinderen. Je hoeft immers maar een fout te maken door een keerteken als plusteken te lezen, of je krijgt een totaal andere uitkomst. Het heeft dus niets met intelligentie te maken.
Meer dan dat, zoals ik voorheen al vertelde komt het regelmatig voor dat de kinderen door deze denkwijze het antwoord wel weten, maar er op andere, eigen manier uitgekomen zijn. Bijzonder knap, maar het kan ook tegen hen werken. Het kan zijn dat de docent er niet blij mee is.

De zoon van een vriendin van mij  vond regelmatig fenomenale eigen oplossingen voor rekenkundige problemen, waarvan de uitkomst perfect klopte. Zijn docent rekende het dan toch fout, omdat hij er niet volgens de geldige regels had gewerkt. Een andere docent verdacht hem ervan afgekeken te hebben bij zijn buurman.
Niet erg stimulerend. Met al zijn capaciteiten doet hij nu werk dat eigenlijk ver beneden zijn kunnen ligt.
Omdat nieuwetijdskinderen anders zijn en hun leeftijd meestal ver vooruit, missen ze vaak de aansluiting met leeftijdsgenootjes en is de kans groot dat ze door hen gepest worden.

Achterstand in motorische ontwikkeling

Hun hooggevoeligheid strekt zich ook uit tot het lichamelijk gebied, zoals een achterstand in hun motorische ontwikkeling.
Deze kan ontstaan doordat ze vaak een slecht lichaamsbewustzijn bezitten.

Het komt regelmatig voor dat ze hun lichaam niet of nauwelijks voelen, waardoor zij hun motorische vaardigheden niet goed kunnen oefenen.
Daar komt bij dat het heel belangrijk is dat een kind zich veilig voelt in zijn of haar omgeving. Dus ook psychische oorzaken zijn van belang.
Wanneer een kind geneigd is zich terug te trekken in zichzelf….., op school als laatste gevraagd wordt voor een balspel……, niet of weinig buiten speelt met andere kinderen of tijdens de pauze alleen staat op het schoolplein, heeft het te weinig mogelijkheden om zich lichamelijk te ontwikkelen, waardoor achterstanden ontstaan.
Voorbeeld Donald
Allemaal redenen, die ertoe kunnen bijdragen dat ze op school achter gaan lopen bij andere kinderen. Hun gevoel van eigenwaarde kan hierbij danig worden aangetast.

Vaak komen deze kinderen in een speciale vorm van onderwijs terecht, waar ze zich soms beter kunnen ontwikkelen of juist ver onder hun niveau moeten werken.

Een goede vooruitgang op dit gebied vind ik de beslissing van de regering om Iederwijs scholen te gaan subsidiëren. Dit zijn scholen die prima aansluiten bij de behoeftes van deze kinderen. Helaas  hoorde ik laatst dat er van regeringswege alweer twijfels zijn gerezen.
Een heleboel kenmerken van nieuwetijdskinderen hebben de revue nu gepasseerd en vanzelfsprekend is ieder kind anders.
Het is zeker dan ook zeker niet mijn bedoeling een etiket op te plakken, alleen een beeld schetsen waarin deze kinderen kunnen worden herkend.
Belangrijk is te beseffen dat niet elk kind aan het gehéle beeld met alle kenmerken voldoet.

Maar als er méérdere kenmerken aanwezig zijn of sommige kenmerken heel duidelijk, dan is de kans wél groot dat er sprake is een “nieuwetijdskind”.

De kenmerken zijn voor een deel gebaseerd op de informatie van het platvorm nieuwetijdskinderen en van Elaine Aron, een Amerikaanse psychotherapeute en hoogleraar psychologie. Zij heeft veel onderzoek gedaan naar hooggevoeligheid en is de grondlegster van het begrip hoogsensiviteit(hooggevoeligheid)
De voorbeelden waarnaar verwezen wordt,  komen voort uit mijn eigen praktijk.

Terug